تاریخ: ۱۳۹۱/۰۲/۱۴

چاقی اپیدمی جهانی

يكي از علل اصلي چاقي بد غذايي و جايگزيني غذاهاي آماده، با ارزش غذايي كم و انرژي بالا به جاي غذاهاي سنتي است كه ركن اصلي آن ها را ميوه و سبزيجات تشكيل مي داد. لذا بهترين راهكار برای پيشگيري از چاقي رعايت اسلوب زندگي سالم يعني تغذيه مناسب با مقدار كالري كم و فعاليت بدني زياد است.
روش هاي درمان در بيماران داراي اضافه وزن :
هدف از درمان در بيماران داراي اضافه وزن، كاهش وزن و حفظ آن براي مدت طولاني است. اين امر با كاهش اوليه وزن به ميزان 10% از وزن اوليه بدن بيمار در طول 6 ماه آغاز خواهد شد اين ميزان كاهش وزن بايد نیم تا 1 كيلوگرم در هفته باشد ( ميزان هاي بيشتر در دراز مدت نتايج بهتري ندارد ) بعد از 6 ماه درمان با اصلاح عادات غذايي، افزايش مناسب بدني و تغيير رفتار ادامه مي يابد تا وزن كاهش يافته حفظ شود.
روش هاي درمان عبارتند از:
1-رژيم درماني:
در اين روش دريافت انرژي به 500 تا 1000 كيلو كالري در روز كاهش مي يابد. اگر چه استفاده از رژيم غذايي كم كالري توصيه مي شود، اما استفاده از رژيم هاي خيلي كم كالري مثلا"كمتر از 800 كيلو كالري در روز بطور معمول و بدون دريافت آموزش هاي لازم مناسب نبوده و نتايج مطلوبي نيز در بر نخواهد داشت.
هشدار در مورد استفاده از رژيم هاي خيلي سخت :
رژيم هاي خيلي سخت كمتر از 1200 كالري در روز به علت احتمال پرخوري بعدي و بازگشت به چاقي خطرات سلامتي را به همراه خواهد داشت با توجه به اينكه در اين گونه رژيم ها غالبا"دريافت ويتامين و مواد معدني ناكافي است بنابر اين نياز به مصرف مكمل هاي ويتامين و املاح وجود دارد. در ابتدا كاهش وزن به دليل دفع مايعات است و سپس چربي كاهش مي يابد اين رژيم ها نبايد بيش از 16 هفته ادامه يابد. رژيم غذايي سخت عوارض جانبي نامطلوبي دارد كه مي توان به تهوع، عدم تحمل سرما، ريزش مو، سنگ كيسه صفرا و نامنظمي قاعدگي اشاره کرد. گزارشاتي هم در مورد مرگ ناشي از نامنظمي ضربان قلب ارائه شده است. رژيم غذايي كه شامل مصرف زياد مايعات است سبب كاهش شديد پروتئين وسديم بدن شده و فرد را درمعرض كمبود سديم قرارخواهد داد. در اين حالت فرد دچار تهوع، گيجي، سرگيجه شده و درموارد شديدتر به كما خواهد رفت.
لذا استفاده از رژيم هايي با كاهش متوسط كالري1200 تا1500 كيلو كالري در روز براي بانوان و رژيم هاي غذایی 1400 تا 1600 كيلو كالري در روز براي آقايان مناسب خواهد بود.
بيمار مي تواند رژيم غذايي را با دريافت 1600 كيلو كالري در روز آغاز کرده و چنانچه كاهش وزن پيدا نكرد آن را به 1200 تا 1600 كيلو كالري در روز تغيير دهد. يا اگر با رژيم 1200 تا 1600كيلو كالري گرسنه باشد مي تواند 100 تا 200 كيلو كالري به رژيم غذايي روزانه اضافه کند.
در برخي ازموارد خصوصا"در بيماران با نمايه توده بدني 30 و يا بيشتر كه داراي سابقه طولاني اضافه وزن نيز هستند، كاهش بيش از 1 تا 2 واحد كمتر از نمايه توده بدني امري غير عملي بنظر مي رسد و از نظر پزشكي دراينگونه موارد بهتر است هدف را دستيابي به كاهش وزن 5% از وزن اوليه بدن قرار داد تا به نتايج بهتري دست يافت.
اكثريت بيماران با نمايه توده بدني 30 و يا بيشتر از آن بيش از 12 تا10% وزن اوليه، وزن از دست نمي دهند.
كاهش وزن تنها با كاهش انرژي دريافتي ميسر خواهد بود و اين امر بر اساس محدوديت در دريافت انرژي و يا افزايش مصرف يا سوخت انرژي يا بطور مطلوب توسط هر دو مورد پيش گفت صورت خواهد گرفت.
محدوديت مصرف انرژي امري ساده و قابل دستيابي است كه از طريق انتخاب و مصرف غذاهاي سالم تر ( انتخاب غذاهايي با چربي كمتر، افزايش مصرف سبزي ها و ميوه ها، روش ها طبخ با چربي كمتر و غيره ) امكان پذير بوده كه در مجموع به كاهش انرژي دريافتي منجر خواهد شد.
2-افزايش فعاليت بدني:
اولين روش براي افزايش سوخت انرژي از طريق افزايش فعاليت بدني است. فعاليت بدني به صورت مستقيم و غير مستقيم بر سلامت تاثير دارد. انجام فعاليت بدني همراه با رژيم غذايي مناسب نسبت به استفاده از يك رژيم غذايي بدون فعاليت بدني در كاهش خطر ابتلا به بيماري قلبي عروقي بسيار مؤثرتر است.
فعاليت بدني حجم چربي بدن را كم کرده، از كاهش توده عضلاني كه غالبا"در طي كاهش وزن رخ مي دهد جلوگيري مي كند. فعاليت بدني يك عامل كليدي براي حفظ وزن كاهش يافته است. در افراد چاق فعاليت بدني بايد بتدريج شروع شود تا از ايجاد آسيب هاي بعدي اجتناب شود. تمام افراد بزرگسال بايد براي فعاليت بدني خود هدف دراز مدت داشته و روزانه در مجموع حداقل 30 تا 45 دقيقه يا بيشتر فعاليت بدني با شدت متوسط انجام دهند به رغم اينكه افزايش فعاليت بدني يك جزء مهم در درمان كاهش وزن است اما دركنار از استفاده از روش رژيم غذايي دركاهش وزن مؤثر خواهد بود.
3-رفتاردرماني(اصلاح شيوه زندگي)
برخي توصيه هاي مفيد به منظور تغيير عادات و رفتار هاي مربوط به غذا خوردن:
1- مواد غذايي نامناسب مانند نوشابه، چيپس و شيريني را خريداري نكنيد.
2- غذا در ظرف كوچكتري بكشيد.
3- سرعت غذا خوردن خود را كاهش دهيد. هرلقمه غذا را براي مدت طولاني تري بجويد.
4- قاشق و چنگال خود را پس از هر بار برداشتن غذا برروي بشقاب بگذاريد.
5- غذا خوردن را همزمان با ساير فعاليت ها مانند تماشاي تلوزيون يا كتاب خواندن انجام ندهيد.
6- همه غذاي تهيه شده را سر ميز يا سفره نگذاريد بهتر است به اندازه اي كه مي خواهيد مصرف كنيد غذا را در ظرف خود بكشيدتا دوباره سراغ ظرف غذا نرويد.
7- مراقب مواقعي كه بدون جهت غذا مي خوريد باشيد، مثلا"وقتي به بچه ها غذا مي دهيد، باقي مانده آن را خودتان مصرف نكنيد.
8- پس از اتمام غذا ميز يا سفره غذا را ترك كنيد.
9- براي ميان وعده از ميوه ها و سبزي هاي تازه استفاده كنيد.
4-دارودرماني :
درمان دارويي براي افراد چاق ( داراي نمايه توده بدني 30 و بيشتر ) با يا بدون داشتن هيچ عامل خطر مرتبط با چاقي و براي افراد داراي نمايه توده بدني 27 و بيشتر با داشتن 2 عامل خطر مرتبط با چاقي بعد از سه ماه توصيه به تغيير شيوه زندگي و عدم تغيير در كاهش وزن شروع مي شود. داروها از طريق مكانيزم هاي مختلفي باعث كاهش دريافت انرژي مي شوند مانند تاثير بر سيستم اعصاب و كاهش اشتها، ايجاد حجم و پر كردن معده، افزايش متابوليسم، تداخل و يا ممانعت از جذب چربي
تمام افراد به دارودرماني پاسخ نمي دهند ولي براي بيماراني كه پاسخ نسبي به دارو درماني مي دهند كاهش وزن حدود نيم كيلو گرم در هفته انتظار مي رود. بيماران تحت درمان بايد بطور منظم براي تعيين اثر دارو و تداوم درمان، تحت پايش و مراقبت دقيق پزشك قرار گيرند و سعي کنند حتما"در كنار مصرف دارو شيوه زندگي ( الگوي مصرف)خود را تغيير دهند.
5-جراحي :
يكي از راه هاي درمان چاقي جراحي است كه در صورت مؤثر نبودن ساير روش هاي ذكر شده توصيه مي شود. چاقي خطرناك 45 كيلو تا 100% بالاي وزن ايده ال حدود 12 برابر خطر مرگ در مردان بين 25 تا 34 سال و 6 برابر در مردان بين 35 تا 44 سال را افزايش مي دهد. اگر رژيم درماني و ورزش و دارو مؤثر نبود جراحي پيشنهاد مي شود.
روش هاي كوناگوني در جراحي بكار مي رود تا ميزان جذب ودريافت غذا در دستگاه گوارش را كاهش دهند اين روش ها شامل جراحي معده و روده براي كاهش حجم غذاي دريافتي است.
با توجه به مشكلات و عوارض ناشي از دارو درماني و جراحي به نظر مي رسد داشتن رژيم غذايي + فعاليت بدني + اصلاح الگوي غذايي مي تواند كم هزينه ترين، كم عارضه ترين و قابل دسترس ترين نتيجه را در درمان چاقي به همراه داشته باشد. متخصصان تغذيه نيز رژيم درماني را دراولويت قرار مي دهند رژيم درماني مورد استفاده بايد كاملا"برنامه ريزي شده بوده و از رژيم هاي سخت و ضربتي و يا تحت نظر افراد غير متخصص خودداري شود.
*تهيه كننده: سعيده معاني كارشناس دفتر بهبود تغذيه جامعه وزارت بهداشت درمان وآموزش پزشكي
تاریخ: 1391/02/14 9:49
منبع: وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی